Skip to content

Historie

De oudste straten van Den Haag bevinden zich in het Hofkwartier, onder de Haagse Toren. Ze hebben hun oorsprong in oude duinpaden, die ze de huidige licht slingerende vorm geven. Al sinds de middeleeuwen is het hier een komen en gaan van mensen.

Bijzondere plekken

grotekerkdenhaag

Met zo’n lange historie zijn er in het Hofkwartier natuurlijk tal van bijzondere adressen te vinden. Te beginnen met het markeringspunt van de oude binnenstad: de Grote of Sint-Jacobs Kerk. Dit 92,5 meter hoge godshuis is een van de oudste gebouwen in de stad en staat op een oude duinrug uit de midden bronstijd. Archeologische vondsten wijzen erop dat er dan al menselijke activiteit is op deze plek. De oorspronkelijke kerk is van hout, maar begin 14de eeuw wordt al gesproken van de ‘grote kercke’, wat op een stenen gebouw zou duiden. In 1456 vindt in de kerk een kapittel plaats van de ridders van de Orde van het Gulden Vlies, met hertog Filips de Goede als voorzitter. De wapenborden van de aanwezige ridders gaan bij een grote brand in 1539 verloren, maar worden bijna direct vervangen door nieuwe, die nog te bewonderen zijn.

Een andere speciale religieuze plaats is het Willibrordushuis in de Oude Molstraat. Hier vinden katholieken sinds de 17de eeuw al een veilig heenkomen. Kijk niet vreemd op als er ineens een broeder in habijt door de straat loopt, want nog steeds is deze plek een spiritueel centrum, met de monumentale Willibrorduskapel uit 1928 als fraai middelpunt. De Broeders van Sint Jan huizen er en brouwen hun eigen traditionele bier: de Haagsche Broeder. Regelmatig gaan ook mensen van buiten hier in retraite om tot zichzelf te komen. In de kloosterwinkel, de Monastic Store, zijn allerlei ambachtelijke kloosterproducten te koop.

 

proosten-met-een-haagsche
venduehuis

Het naastgelegen Oude Mannenhuis stamt uit 1772. Jacob van Beieren van Schagen liet zijn geld na voor een ‘armen fundatie’ waarmee de bouw is betaald. Tot 1980 is het Oude Mannenhuis in de Oude Molstraat als zodanig in gebruik. De mannen woonden in kleine kamers langs gangen. Tegenwoordig is het eigendom van de Stichting Noodopvang Haaglanden, die het pand met z’n marmeren gangen en oude bakstenen gevels rond de binnentuin zoveel mogelijk in de oorspronkelijke staat heeft hersteld.

De voormalige burgemeesterswoning in de Nobelstraat biedt sinds 1811 onderdak aan het Venduehuis, het oudste veilinghuis van Nederland. De vereniging van notarissen in Den Haag richten het op, omdat de Franse overheerser openbare verkopingen alleen nog toestaat onder toezicht van een stadsvendumeester. In de afgelopen twee eeuwen zijn opmerkelijke objecten onder de hamer gegaan en nog altijd vinden er met grote regelmaat kunst- en antiekveilingen plaats.

 

Hofleven

De naam van het Hofkwartier verwijst naar z’n nauwe band met het hof en Paleis Noordeinde in het bijzonder. De Oranjegeschiedenis van het Noordeinde begint in 1591 als Louise de Coligny, weduwe van Willem van Oranje, er haar intrek neemt. Haar zoon Frederik Hendrik laat het later verbouwen naar ongeveer de huidige vorm door de beroemde architecten Jacob van Campen en Pieter Post. Vanaf koning Willem I doet Paleis Noordeinde dienst als Residentie, tot aan het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog; koningin Juliana wordt er zelfs geboren. Nadat er in 1948 brand uitbreekt, verliest het paleis zijn koninklijke functie tot koningin Beatrix in 1984 het paleis betrekt. Sindsdien is dit het werkpaleis van de regerend vorst, zo ook van koning Willem-Alexander.

Portrait_of_Louise_de_Coligny_Mauritshuis_97
FransHoogendoorn_26604

Vanzelfsprekend profiteert het Hofkwartier van de koninklijke aanwezigheid. Vele ambachtslieden staan in meerdere of mindere mate in dienst van het paleis. Een recent voorbeeld is couturier Frans Hoogendoorn, die decennialang in de Molenstraat zijn salon had en menig lid van de koninklijke familie kleedt.

Culturele broedplaats

Zo lang als het Hofkwartier bestaat, is het al een culturele broedplaats. Schrijvers, schilders en beeldhouwers vestigen zich in deze oude stadsbuurt en laten zich erdoor inspireren. Van Constantijn Huygens tot Vincent van Gogh en van Louis Couperus tot Jan Cremer: ze kwamen hier graag. In de hoogtijdagen van ‘beatstad’ Den Haag, wordt in de kroegen in de buurt jong muzikaal talent ontdekt dat later de hele wereld over zal gaan.

couperus

Opvallende namen

oude plattegrond den haag

De straatnamen getuigen van een lange en kleurrijke historie. Zo is de Molenstraat vernoemd naar de Noordmolen, een middeleeuwse korenmolen die in de 16de eeuw al niet meer bestond. De (Oude) Molstraat krijgt zijn naam in 1592 als de herberg De Drie Mollen er gevestigd is, ter hoogte van de Groenmarkt: hét punt waarvandaan bezoekers uit het zuiden dan de stad binnenkomen. Wanneer er rond 1620 elders in het centrum nog een Molstraat wordt aangelegd, gaat men onderscheid maken tussen de ‘Oude’ en de ‘Nieuwe’ Molstraat.

Over de naam van de Juffrouw Idastraat doen verschillende verhalen de ronde. Hij is mogelijk vernoemd naar ene Yda van Dorp, over wie niets meer dan haar naam bekend is. Maar een meer tot de verbeelding sprekende lezing is dat de naamgeefster een ‘kloppertje’ is, dat bij de inwoners langsging om te vertellen waar de verboden katholieke eredienst werd gehouden. Dat de Oud-Katholieke schuilkerk in deze straat staat, maakt dat aannemelijk. De Papestraat wordt in 1373 voor het eerst vermeld, maar de herkomst van de naam is onzeker. Uiteraard kan het zijn dat er een heer Pape in de straat woonde, maar er wordt ook rekening mee gehouden dat de straat destijds richting de woning van de priester/paap liep.

schuilkerk
AlfredNobel2

Ook over de Nobelstraat, die vroeger eveneens Papestraat heette, bestaat geen volledige duidelijkheid. Zeker is in elk geval dat de straat niet is vernoemd naar de Zweedse scheikundig Alfred Nobel. Wel zou het kunnen dat er een familie Nobel in de straat heeft gewoond, of eigenaar was van de grond. Een tweede verklaring luidt dat hier in de 15de eeuw een ‘stove’ is voor de opvang van armen en bedelaars, een ‘nobel’ initiatief. Maar ook aan het feit dat in deze straat vele hooggeplaatste figuren – oftewel notabelen/nobelen – een huis bezaten, zou de straat zijn naam te danken kunnen hebben.

De Annastraat staat in 1356 bekend als de Hanne Wittestraat, vernoemd naar een van de huiseigenaren aldaar. In de 15de eeuw wordt de straat Lapstraat gedoopt, waarschijnlijk naar de kleine woningen voor arme ouderen die het Sint Nicolaas Gasthuis er bezat. Of Anna een verbastering is van Hanne, of een heel andere, onbekende vrouw, vertelt de geschiedenis niet.

question-mark
Scroll To Top